Strona główna / Podsumowanie konferencji: „Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Starogardzkiego na lata 2026–2029”

Podsumowanie konferencji: „Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Starogardzkiego na lata 2026–2029”

Spotkanie poprowadziła mgr Edyta Marek, która w sposób kompleksowy przedstawiła zagadnienia związane z ochroną i zarządzaniem dziedzictwem kulturowym na poziomie powiatowym i gminnym.

W trakcie konferencji omówiono m.in. podstawy prawne Programu Opieki nad Zabytkami oraz wynikające z nich obowiązki samorządów. Szczególną uwagę poświęcono roli Programu jako kluczowego narzędzia strategicznego w zakresie zarządzania materialnym i niematerialnym dziedzictwem kulturowym. Zaprezentowano również charakterystykę zasobów zabytkowych Powiatu Starogardzkiego, w tym najcenniejsze zabytki nieruchome, drewnianą zabudowę wiejską oraz zabytki techniki, takie jak młyny i elektrownie wodne.

Istotnym elementem spotkania była analiza nieruchomych obiektów zabytkowych wpisanych do Rejestru Zabytków Województwa Pomorskiego oraz omówienie Gminnych Ewidencji Zabytków. Przedstawiono także analizę SWOT dziedzictwa kulturowego Powiatu Starogardzkiego, wskazując jego mocne i słabe strony, a także szanse i zagrożenia.

W tabeli poniżej zaprezentowano wyniki analizy SWOT dotyczącej zarządzania dziedzictwem kulturowym powiatu starogardzkiego. Zestawienie to wskazuje na znaczący potencjał lokalnych zasobów zabytkowych. Wysoka ranga części obiektów oraz stopień ich rozpoznania stwarzają możliwość prowadzenia szeroko zakrojonych działań promocyjnych. Jednocześnie stan zachowania i sposób zagospodarowania zabytków podkreślają potrzebę systematycznego ograniczania istniejących zagrożeń. Trudności te wynikają przede wszystkim z ograniczonego finansowania oraz rosnącej presji inwestycyjnej, co wymaga poszukiwania rozwiązań kompromisowych – takich, które pozwolą na realizację inwestycji przy jednoczesnym poszanowaniu wartości kulturowych. Priorytetem powinno być wyeliminowanie niskiej świadomości społecznej w zakresie znaczenia i ochrony dziedzictwa. Zabytki o znaczeniu ponadregionalnym mogą stać się ważnym czynnikiem przyciągającym turystów i inwestorów, co wpłynie na ożywienie gospodarcze wybranych terenów, a zarazem podniesie prestiż lokalnych zasobów w oczach mieszkańców. Z kolei obiekty o randze regionalnej mogą pełnić funkcję integrującą społeczności lokalne. Aby ograniczyć wpływ
zagrożeń i słabych stron, należy rozwijać działania edukacyjne i promocyjne oraz inicjować
programy i przedsięwzięcia na poziomie regionalnym. Aby w pełni wykorzystać potencjał gospodarczy i kulturowy zasobu zabytkowego regionu, konieczne jest skuteczne zapobieganie utracie obiektów poprzez właściwe zarządzanie, zabezpieczanie i systematyczne utrzymywanie nieruchomości. Władze Powiatu
powinny tworzyć mechanizmy motywujące właścicieli prywatnych do podejmowania działań
na rzecz ochrony zabytków. Bogata oferta kulturalna i turystyczna – obejmująca m.in. szlaki,
muzea, obiekty udostępniane do zwiedzania oraz tereny rekreacyjno-przyrodnicze – powinna
być rozwijana w sposób spójny i uzupełniający się, tak aby tworzyć sieć atrakcji, która zatrzyma turystów w regionie na dłużej. Ważne jest także, by funkcje obiektów były definiowane z uwzględnieniem potrzeb lokalnych społeczności, które coraz częściej stają się aktywnymi uczestnikami życia kulturalnego. Kluczowe znaczenie ma współpraca w zakresie ochrony dziedzictwa, środowiska naturalnego i krajobrazu. Priorytetem powinny być zintegrowane działania samorządów i organizacji społecznych, ukierunkowane na podnoszenie jakości przestrzeni publicznej i prywatnej, przy jednoczesnym poszanowaniu
oraz rewaloryzacji zabytków i krajobrazu kulturowego regionu.

Tabela Nr 1 Analiza SWOT

Mocne strony	Słabe strony
Bogaty i różnorodny zasób zabytków. Silne tradycje regionalne oraz wzrastająca świadomość znaczenia dziedzictwa kulturowego. Otwartość i przychylność władz samorządowych. Walory turystyczne regionu (tereny chronione, dziedzictwo historyczne). Aktywność lokalnych stowarzyszeń i grup podtrzymujących tradycję kulturową regionu. Uchwała dotycząca dotacji na prace konserwatorskie i restauratorskie przy zabytkach. Muzea o regionalnym i ponadregionalnym znaczeniu oraz izby regionalne. Rozbudowana sieć pieszych i rowerowych szlaków turystycznych.	Ograniczona współpraca pomiędzy samorządami i powiatem. Zły stan techniczny części obiektów zabytkowych. Niska rozpoznawalność marki Powiatu Starogardzkiego. Niewystarczające środki finansowe na konserwację zabytków. Uboga infrastruktura turystyczna przy zabytkach. Brak skutecznej promocji oferty turystycznej poza województwem pomorskim. Niewystarczający poziom opracowania GEZ i GPOZ w gminach. Słabe wykorzystanie potencjału agroturystyki.

Mocne strony

Słabe strony

Bogaty i różnorodny zasób zabytków.
Silne tradycje regionalne oraz wzrastająca świadomość znaczenia dziedzictwa kulturowego.
Otwartość i przychylność władz samorządowych.
Walory turystyczne regionu (tereny chronione, dziedzictwo historyczne).
Aktywność lokalnych stowarzyszeń i grup podtrzymujących tradycję kulturową regionu.
Uchwała dotycząca dotacji na prace konserwatorskie i restauratorskie przy zabytkach.
Muzea o regionalnym i ponadregionalnym znaczeniu oraz izby regionalne.
Rozbudowana sieć pieszych i rowerowych szlaków turystycznych.

Ograniczona współpraca pomiędzy samorządami i powiatem.
Zły stan techniczny części obiektów zabytkowych.
Niska rozpoznawalność marki Powiatu Starogardzkiego.
Niewystarczające środki finansowe na konserwację zabytków.
Uboga infrastruktura turystyczna przy zabytkach.
Brak skutecznej promocji oferty turystycznej poza województwem pomorskim.
Niewystarczający poziom opracowania GEZ i GPOZ w gminach.
Słabe wykorzystanie potencjału agroturystyki.

Szanse	Zagrożenia
Wzrost liczby prawidłowo realizowanych prac przy zabytkach. Dogodne położenie powiatu przy ważnych szlakach komunikacyjnych. Wysoki potencjał kulturowy i krajobrazowy sprzyjający rozwojowi turystyki. Twórcze podejście inwestorów w sektorze turystyki. Możliwość rozwoju różnych form turystyki. Predyspozycje do tworzenia produktów lokalnych. Nowoczesne systemy informacji turystycznej oparte na technologiach internetowych. Dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania, w tym funduszy UE. Rozwój bazy noclegowej i gastronomicznej. Promocja dziedzictwa kulturowego przy użyciu innowacyjnych narzędzi.	Niewłaściwe prowadzenie prac budowlanych i konserwatorskich. Przewaga interesu prywatnego inwestorów nad ochroną zabytków. Brak wystarczających środków na skuteczną ochronę dziedzictwa. Pogarszający się stan techniczny zabytków ze względu na wysokie koszty remontów. Niewystarczający nadzór instytucjonalny nad zabytkami. Tworzenie strategii bez skutecznych mechanizmów wdrażania. Silna konkurencja turystyczna ze strony Gdańska. Zagrożenie dla budownictwa drewnianego wynikające z wyludniania terenów wiejskich.

Szanse

Zagrożenia

Wzrost liczby prawidłowo realizowanych prac przy zabytkach.
Dogodne położenie powiatu przy ważnych szlakach komunikacyjnych.
Wysoki potencjał kulturowy i krajobrazowy sprzyjający rozwojowi turystyki.
Twórcze podejście inwestorów w sektorze turystyki.
Możliwość rozwoju różnych form turystyki.
Predyspozycje do tworzenia produktów lokalnych.
Nowoczesne systemy informacji turystycznej oparte na technologiach internetowych.
Dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania, w tym funduszy UE.
Rozwój bazy noclegowej i gastronomicznej.
Promocja dziedzictwa kulturowego przy użyciu innowacyjnych narzędzi.

Niewłaściwe prowadzenie prac budowlanych i konserwatorskich.
Przewaga interesu prywatnego inwestorów nad ochroną zabytków.
Brak wystarczających środków na skuteczną ochronę dziedzictwa.
Pogarszający się stan techniczny zabytków ze względu na wysokie koszty remontów.
Niewystarczający nadzór instytucjonalny nad zabytkami.
Tworzenie strategii bez skutecznych mechanizmów wdrażania.
Silna konkurencja turystyczna ze strony Gdańska.
Zagrożenie dla budownictwa drewnianego wynikające z wyludniania terenów wiejskich.

W końcowej części konferencji zaprezentowano najważniejsze założenia realizacji Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2026–2029, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości podejmowania wspólnych działań powiatu i gmin, współpracy w zakresie promocji dziedzictwa kulturowego, realizacji projektów partnerskich, ustanawiania społecznych opiekunów zabytków oraz znakowania obiektów wpisanych do rejestru zabytków.

Konferencję zakończyła dyskusja poświęcona różnym formom współpracy pomiędzy samorządami, instytucjami oraz organizacjami pozarządowymi.